نحوه تشخیص چند لایه بودن لاستیک و تناسب آن با خودرو
- تیم تحریریه کورال تایر
- تـاریخ انتشار:
- تاریخ آخرین بروزرسانی: ۹ دی, ۱۴۰۴
تعداد لایههای لاستیک به لایههای داخلی تایر اشاره دارد که به آن استحکام و شکل میدهد. این اصطلاح قدیمی است و امروزه از دو اصطلاح رتبه لایه و محدوده بار استفاده میشود که بهمعنی حداکثر بار یا وزنی است که لاستیک با فشار باد معین میتواند تحمل کند. در این مقاله، این دو شاخص را توضیح دادهایم و نحوه تشخیص چند لایه بودن لاستیک را معرفی کردهایم.
منظور از لایه در لاستیک چیست؟
تعداد لایههای لاستیک یک اصطلاح قدیمی است که قبل از ساخت لاستیکهای رادیال استفاده میشد. قبل از لاستیک رادیال، از لاستیکهای بایاس برای ماشینهای سواری و سنگین استفاده میشد که جنس اصلی آنها پارچه کتان بود. بنابراین اصطلاح لایههای لاستیک، میزان استحکام و مقاومت یک لاستیک را نشان میداد. مثلا در آن زمان، اگر میگفتند لاستیک ۶ لایه است، یعنی از ۶ لایه پارچه کتان ساخته شده بود.
امروزه با پیشرفت مواد مهندسی، لایهها دیگر مانند گذشته از نخهای ساده نیستند و رشتهای از پلیاستر، نایلون و مفتولهای فولادی ساختار داخلی آنها را تشکیل میدهند. به همین دلیل، امروزه به جای استفاده از اصطلاح قدیمی تعداد لایه، از عبارتهای زیر استفاده میکنیم:
۱. رتبه لایه
۲. محدوده بار
در تایرهای مدرن ممکن است لایهها خیلی کمتر از لاستیکهای قدیمی و بایاس باشند؛ اما ساختار قوی و مواد اولیه بسیار خوبی در آنها بهکار میرود. به همین دلیل، وقتی روی لاستیک نمادی مثل ۱۰-ply rating را میبینیم، به این معنی نیست که واقعا تایر از ۱۰ لایه فیزیکی تشکیل شده است؛ بلکه به این معنی است که این لاستیک از نظر استحکام و ظرفیت بار، تقریبا معادل لاستیکی است که با ۱۰ لایه نخ کتان در قدیم ساخته میشد.
لایههای لاستیک رادیال و بایاس چگونه است؟
امروزه از دو نوع لاستیک برای خودروها استفاده میشود: لاستیک رادیال و لاستیک بایاس. از لاستیکهای رادیال برای خودروهای سواری و از تایرهای بایاس، بیشتر برای کامیونها و ماشینهای سنگین استفاده میشود. در ادامه این بخش، ساختار هر دو لاستیک را توضیح میدهیم تا در نهایت جواب پرسش مقابل را بدهیم: «از کجا بفهمیم لاستیک چند لایه است؟»
لایههای لاستیک رادیال
در لاستیک رادیال، لایهها بهشکل موازی و از جنس الیاف اندودشده هستند که توسط سیمهای نایلونی، ابریشم مصنوعی، پلیاستر یا فایبرگلاس، ساختار داخلی لاستیک را تشکیل میدهند. نخهای هر لایه بهصورت ۹۰ درجه (عمود) نسبت به خط مرکزی لاستیک و جهت حرکت قرار میگیرند.
این لایهها از یک لبه به لبه دیگر کشیده شدهاند و درست زیر آج (در قسمت تاج لاستیک) و روی لایههای بدنه قرار میگیرند. این کمربندهای فولادی باعث میشوند که آج لاستیک سفت، محکم و ثابت بماند.
بنابراین لاستیک در پیچیدن یا ترمزهای ناگهانی، همیشه در تماس کامل با جاده است. از طرف دیگر، دیوارههای جانبی در لاستیکهای رادیال منعطف هستند و رانندگی با آنها بیصدا و سواریشان نرم است.
این لاستیک با نماد R شناخته میشود که روی دیواره جانبی لاستیک حک شده است؛ مثلا کد ۲۰۵/55R16 نشان میدهد که این لاستیک رادیال است.
لایههای لاستیک بایاس
لاستیکهای بایاس قدیمیتر از نوع رادیال هستند و از چندین لایه نخ نایلونی، ریونی یا پلی استری تشکیل میشوند. نخهای هر لایه با زاویهای مورب، معمولا بین ۳۰ تا ۴۵ درجه نسبت به خط مرکزی لاستیک (جهت حرکت) قرار میگیرند. چینش این لایهها متقاطع است و در جهتهای مخالف روی هم قرار میگیرند. به همین دلیل، الگوی ساختاری در لاستیک بایاس X شکل است.
دیواره جانبی این تایرها سفتتر و ضخیمتر از نوع رادیال هستند. بنابراین لاستیک بایاس میتواند بارهای سنگین را تحمل کند و مقاومت بیشتری در برابر سوراخ شدن و ضربههای ناگهانی دارد.
لاستیک رادیال و بایاس چه تفاوتی دارند؟
از کجا بفهمیم لاستیک چند لایه است؟
بهجای شمارش لایهها، باید به کدهای استاندارد روی دیواره جانبی لاستیک توجه کنید. تعداد لایههای لاستیک خودروهای سواری معمولا ۲، ۴ یا ۶ لایه است؛ درحالیکه تایر اتوبوسها و کامیونها ۱۴ تا ۳۲ لایه هم دارند و برای محیطهای خاص مثل معدن و راهسازی بهکار میروند. در ادامه، دو شاخص جدیدی که برای تعیین تعداد لایههای لاستیک استفاده میشوند را با مثال معرفی خواهیم کرد.
۱. درجه یا رتبهبندی لایه
این شاخص اسمی با نمادهای Ply Rating یا PR روی فاق حک شده و به استحکام و مقاومت لاستیک در برابر فشار و بار مشخصی اشاره میکند.
درجه PR روی لاستیک با نمادهای 6PR یا 8PR مشخص شده است؛ مثلا 6PR به این معنی است که استحکام این لاستیک، معادل یک تایر قدیمی با ۶ لایه نخ است؛ اما در واقعیت، این لاستیک ممکن است کمتر از ۶ لایه داشته باشد که همگی از سیمهای فولادی ساخته شدهاند.
۲. محدوده بار
نماد محدوده بار LR است که شاخصی مدرنتر و دقیقتر در نحوه تشخیص چند لایه بودن لاستیک است. این نماد مستقیما به حداکثر ظرفیت باربری لاستیک در یک فشار هوای مشخص اشاره دارد و جایگزین Ply Rating شده است. LR در لاستیک ماشینهای سنگین بیشتر استفاده میشود و حروف انگلیسی روبهروی LR، معادل رقمی در شاخص PR و بهشکل زیر است:
- LR A: ۲ PR
- LR B :۴ PR
- LR C: ۶ PR
- LR D: ۸ PR
- LR E: ۱۰ PR
- LR F: ۱۲ PR
هرچه عدد PR یا حرف LR بالاتر باشد (مثلا E و F)، لاستیک استحکام بیشتری دارد و میتواند فشار باد بیشتری را تحمل کند. همچنین ظرفیت باربری بالاتری دارد. این استحکام بالاتر بهمعنی وجود لایههای داخلی قویتر است و گاهی هم نشان میدهد که لاستیک از مواد باکیفیتی ساخته شده است.
شاخص بار یا همان شاخص وزن لاستیک چیست؟
چگونه لایههای لاستیک مناسب خودروی خود را انتخاب کنیم؟
با توجه به درجه لایه و محدوده بار، هر لاستیک برای خودروهای مشخصی مناسب است که در ادامه و در قالب یک جدول، آنها را مشخص کردهایم.
| شاخص استحکام (Load Range / Ply Rating) | عملکرد فنی | کاربرد رایج و نوع خودرو مناسب |
| SL (Standard Load) / B (4PR) | – تحمل بار و فشار باد استاندارد
– مصرف سوخت بهینه و راحتی در رانندگی |
خودروهای سواری و شخصی |
| XL (Extra Load) / C (6PR) | – توانایی تحمل بار و فشار باد کمی بالاتر نسبت به SL
– ساختار محکمتر |
خودروهای سواری بزرگ، SUV و مینیونها |
| D (8PR) | تحمل بارهای سنگین و فشارهای بالاتر باد | وانتهای سبک مثل فورد رنجر و تویوتا تاکوما |
| E (10PR) | – ساختار بسیار محکم از جنس فولاد با لایههای داخلی زیاد
– بالاترین فشار باد مجاز برای تحمل سنگینترین بارها |
– وانتهای سنگین
– تریلیهای کشنده |
| F (12PR) | بالاترین میزان استحکام و ظرفیت باربری در میان رتبههای دیگر | – ماشینآلات سنگین
– وسایل نقلیه صنعتی |
تاثیر تعداد لایههای لاستیک روی کیفیت و دوام
همانطور که توضیح دادیم، تایر با توجه به کاربردش لایههای متفاوتی دارد. مثلا لاستیک خودروهای سواری نهایتا ۶ لایه دارد؛ اما کامیونها تا ۱۸ و لاستیک ماشینآلات سنگین تا ۳۲ لایه دارند. بنابراین مهم نیست که لاستیک چند لایه است؛ ولی در هر صورت، تعداد لایهها روی یکسری پارامتر تاثیر میگذارند که در ادامه آنها را معرفی میکنیم.
دوام و مقاومت در برابر سوراخی و پارگی
عدد بیشتر یا حرف بالاتر در شاخصهای PR و LR، به معنای استفاده از مواد قویتر و لایههای داخلی بیشتر در ساختار لاستیک است. بنابراین مقاومت لاستیک بالا رفته و در برابر سوراخ شدن، بریدگی، پارگی و آسیبهای دیگر مقاومتر است.
ظرفیت باربری
یک لاستیک با LR E (معادل 10PR) میتواند بار بسیار سنگینتری را نسبت به لاستیک با LR C (معادل 6PR) حمل کند؛ در حالی که اندازه هر دو آنها یکسان است.
توانایی حفظ فشار باد
لاستیکهایی با PR یا LR بالا میتوانند فشار باد (PSI) بیشتری را تحمل کنند. این موضوع برای حمل بارهای سنگین مهم است. همچنین لاستیکهای با لایههای بیشتر، دیواره جانبی سفتتر و محکمتری دارند و فرمانپذیری بهتری هم ارائه میدهند.
درباره باد لاستیک بیشتر بخوانید
جمعبندی
تعداد لایههای لاستیک در قدیم که تایرها از نوع بایاس بودند، مطرح بود؛ اما امروزه درجه لایه و محدوده بار دو شاخص جایگزین هستند که تعداد لایههای تایر را بهشکل دقیقتری نشان میدهند. خودروهای سواری از لاستیکهایی با محدوده بار استاندارد LR B یا C استفاده میکنند و LR E، برای ماشینآلات سنگین راهسازی و معدنی مناسب است.
وانتها، کامیونتها، یا خودروهای یدککش: شما حتماً باید از لاستیکهایی با Load Range بالاتر (مانند LR D یا E) استفاده کنید تا مطمئن شوید لاستیکها در هنگام حمل بار سنگین، فشار زیاد را تحمل کرده و ایمنی شما تضمین شود.
سؤالات متداول
۱. از کجا بفهمیم لاستیک چند لایه است؟
به حروف PR و LR روی فاق لاستیک نگاه کنید.
۲. بالا بودن شاخص LR چه تاثیری روی عملکرد لاستیک دارد؟
هرچه شاخص بالاتر باشد، تحمل وزن لاستیک بیشتر شده و مقاومت خوبی در برابر سایش، سوراخشدگی و پارگی دارد.
۳. اگر از لاستیک با LR E برای خودروی سواری استفاده کنم، چه اتفاقی میافتد؟
سواری بسیار خشک و پر سر و صدایی را تجربه میکنید؛ چون دیواره جانبی بیش از حد نیاز ماشینتان سفت است.
